خانه / باغبانی / چگونه از سال آوری درختان میوه جلوگیری کنیم؟

چگونه از سال آوری درختان میوه جلوگیری کنیم؟

سال آوری و تنک کردن گل و میوه

برخی از گونه‌های درختان میوه علی رغم ریزش‌های طبیعی گل و میوه که خودتنکی نامیده می‌شود؛ در بعضی از سال‌ها گل و میوه‌ی بیشتری نسبت به سطح برگ فعال تولید می‌کنند؛ این امر موجب کاهش کیفیت میوه در سال پر محصول (On-year) و در ضمن کاهش تشکیل یاخته‌های اولیه گل سال آتی گردیده و منجر به سال کم محصول (Off-year) می‌شود.

این پدیده را که یکسال محصول بیشتر و سال دیگر محصول کاهش می‌یابد، سال آوری (Altemate bearing) می‌نامند. تناوب میوه دهی یا سال آوری در برخی از درختان میوه از جمله در پسته،گردو ،گلابی، سیب، زیتون، مرکبات، آلو، گوجه، زردآلو، هلو، انبه و آواکادو گزارش شده است.

سال آوری درختان میوه می‌تواند ژنتیکی (پسته، زیتون، مرکبات و سیب لبنانی زرد ) و یا در اثر تدابیر نادرست از جمله کود‌دهی و آبیاری بیش از حد، تغذیه نامطلوب و هرس شدید باشد.

سال آوری
سال آوری درخت مانگو (انبه)
سال‌ آوری
سال آوری درخت سیب

عوامل مؤثر در سال آوری

به طور کلی عوامل مؤثر در سال آوری را می‌توان به سه گروه عمده تقسیم نمود:

شرایط محیطی

شرایط می تواند در تشدید و یا کاهش سال آوری مؤثر باشد. برای مثال یک رقم از درخت میوه در شرایط مختلف محیطی عکس العملهای متفاوتی از خود نشان می دهد. این شرایط می‌تواند شامل هوای گرم، هوای خنک، وجود رطوبت ناکافی در خاک و یا شرایط خشک، رطوبت نسبی و یا خشکی هوا باشد. سرماهای دیررس بهاره در برخی از سال‌ها در مناطق معتدل موجب از بین رفتن جوانه‌های گل و یا شکوفه‌ها می‌شود. این پدیده موجب تشکیل جوانه گل زیاد برای سال آتی گردیده و درخت بدین وسیله وارد چرخه تناوب میوه دهی می‌شود.

وجود هوای خنک در هنگام تشکیل میوه باعث کاهش میزان تشکیل میوه می گردد. رطوبت نسبی پایین موجب کاهش رشد لوله گرده گردیده و در نتیجه تشکیل میوه کاهش می‌یابد. رطوبت نسبی پایین سبب ریزش شدید میوه‌های زیتون می‌گردد. هوای خنک از سرعت رشد لوله گرده می‌کاهد و این پدیده موجب اتمام طول عمر تخمک قبل از رسیدن به لوله گرده و تلقیح می‌شود که باعث می‌شود تشکیل میوه کاهش یابد. هوای گرم و خشک در هنگام گلدهی سبب آسیب دیدن نوک کلاله مادگی و ار بین رفتن گلها می‌شود.

شرایط خاک از جمله رطوبت ناکافی و یا شوری خاک سبب کاهش فعالیت ریشه‌ها و ریزش زود هنگام برگ‌ها و در نتیجه موجب کاهش ذخیره کربوهیدرات و عدم تشکیل جوانه‌های گل می‌گردد.

تدابیر زارعی

چنانکه قبلا نیز ذکر گردید تدابیر زارعی و باغی نادرست موجب تشدید سال آوری می‌شود. از جمله این عوامل، هرس شدید می‌باشد که در سال‌های کم محصول موجب تشدید تناوب میوه دهی می شود اما در سال‌های پر محصول، هرس شدید از شدت سال آوری می‌کاهد.

تغذیه صحیح درختان میوه از مواردی است که سال آوری را کاهش می‌دهد. در سال‌های پر محصول باید ازت بیشتری مصرف شود اما در سال‌های کم محصول میزان ازت مصرفی کاهش داده می‌شود. کمبود بر و یا روی موجب عدم تشکیل یاخته‌های اولیه گل می‌گردد.
آبیاری نامنظم سال آوری را تشدید می کند. مبارزه با آفات و امراض عامل موثر در کاهش سال آوری است. زیرا وجود آفات و امراض موجب کاهش فعالیت برگ و ریزش زود هنگام آنها گردیده، در نتیجه تجمع کربوهیدرات گیاه برای تشکیل گل کاهش می‌یابد. تِنُک کردن گل و یا میوه اضافی در سال‌های پر محصول از عوامل موثر در کاهش سال آوری می باشد. زیرا در سال‌های پر محصول گل انگیزی درختان میوه کاهش می‌یابد. زمان برداشت محصول نیز می‌تواند در تناوب میوه دهی موثر باشد. دیر برداشت کردن محصول به ویژه در مرکبات موجب تشدید سال آوری می‌شود. استفاده از مواد بازدارنده رشد در سال‌های پر محصول، موجب تشدید گلدهی می‌شود.

عوامل وابسته به گیاه

پایه‌های ضعیف موجب کاهش تناوب میوه دهی به ویژه در سیب و گلابی می‌شود. ارقام پرسیخک (سیب و گلابی ) سال آوری را تشدید می‌کنند.
کاهش رشد شاخه سبب افزایش سال آوری می‌شود. زیرا کربوهیدرات کافی در این شرایط ذخیره نمی‌گردد. نوع شاخه‌های روی درخت در تناوب میوه‌دهی می‌تواند موثر باشد.
در سال‌های پر محصول دوره گرده افشانی موثر طولانی‌تر از سال‌های کم محصول است. در حین رشد میوه، سنتز اسیدجیبرلیک در دانه‌های در حال رشد موجب کاهش تشکیل یاخته‌های اولیه گل به ویژه در سیب باعث ریزش جوانه‌های گل می‌شود.
ارقامی با میوه‌های بکر بار به دلیل نداشتن دانه، سال آوری کمتری نشان می دهند. زیرا دانه در حال رشد مخزن تشکیل هورمون های مختلف از جمله جیبرلین و اکسین می باشد. جیبرلین سنتز شده در دانه سبب کاهش تشکیل یاخته های اولیه گل می شود و اکسین نیز موجب عدم ریزش میوه های اضافه گردیده و در نتیجه انتقال مواد فتوسنتزی به میوه های در حال رشد افزایش یافته و تشکیل جوانه گل کاهش می یابد.

سطح برگ فعال اهمیت زیادی در تشکیل جوانه های گل دارد. زیرا برگ ها محل تشکیل مواد فتوسنتزی و هورمون های لازم برای تشکیل یاخته های اولیه گل می باشند. معمولا در درختان جوان وجود ۳۰-۲۵ عدد برگ و در درختان مسن ۴۰-۳۵ برگ برای هر میوه ضروری می باشد. در درختان سیب پاکوتاه ۲۰-۱۰ عدد برگ برای هر میوه در نظر گرفته می شود. کاهش برگ اضافه در سال های کم محصول سبب کاهش سال آوری می شود. معمولا میوه های هسته دار، سال آوری (دو سال آوری) کمتری نسبت به میوه های دانه دار دارند. زیرا در میوه های هسته دار دوره گل آغازی جوانه ها با دوره رشد و نمو میوه های سال جاری تطابق زمانی کمتری دارند. اما در میوه های دانه دار به علت هم زمان بودن و سنتز اسیدجیبرلیک از طرف دانه های در حال رشد، موجب کاهش تشکیل جوانه های گل می شود.

مطالب مرتبط: گرده افشانی زنبور عسل و افزایش محصولات باغی

سال آوری در برخی از درختان میوه

درخت انبه سال آور بوده و نسبت شاخه های بارور به شاخه های غیر بارور در سال های متوال متغییر می باشد. سال آوری در پسته به صورت ریزش جوانه گل در سال های پر محصول، مشاهده می شود. زیرا بین جوانه های گل و دانه های در حال رشد برای دریافت مواد غذایی رقابت ایجاد می شود. در مرکبات به دلیل این که میوه ها به مدت طولانی روی درخت باقی می مانند، در اثر جذب مواد غذایی توسط میوه ها، تشکیل آغازه‌های گل سال آتی کاهش می یابد.

تنک کردن گل و میوه در سال های پر محصول، موجب کاهش شکستن شاخه ها، افزایش اندازه میوه، افزایش کیفیت رنگ میوه و تحریک تشکیل گل برای محصول سال آینده می شود. برخی از درختان میوه از قبیل گیلاس، بادام،گردو، پسته و مرکبات نیاز به تنک کردن گل و میوه ندارد. این نوع درختان میوه با خود تنکی، میوه‌های باقی مانده را می توانند به نحو مطلوب برسانند و موجب باروری منظم گردند.
برخی دیگر از درختان میوه از قبیل سیب، گلابی، هلو، انگور و خرما به تنک کردن گل و میوه نیاز دارند و نتیجه مثبت حاصل می شود. تنک کردن گل و میوه باید از شروع دوره گل انگیزی درختان میوه انجام گیرد. برای تنک کردن انگور، نوک خوشه ها حذف می شود تا بقیه خوشه رشد مطلوبی داشته باشد. در درختان سیب، تشکیل جوانه های گل زودتر صورت می‌گیرد و باید تنک کردن در ظرف مدت ۴۰ روز از مرحله تمام گل، انجام گیرد.
در درختان گلابی، جوانه های گل دیرتر تشکیل می شوند، لذا تنک کردن میوه تا زمان ۶۰ روز بعد از تمام گل صورت می گیرد. تنک کردن در زمان تقسیم سلولی میوه افزایش تقسیم سلولی در میوه های باقی مانده می گردد. در خرما تنک کردن شامل حذف خوشه های اضافی به طوری که در ازای هر ۱۲-۸ برگ یک خوشه باقی گذاشته می شود. در خوشه های باقی مانده اقدام به حذف خوشچه های میانی و حذف نوک خوشچه ها و بالاخره میوه های هر خوشچه کاهش داده می شود.
هرس منظم سالانه عامل موثر در تنظیم باروری میوه ها به شمار می آید. برای مثال هرس متوسط سالانه در درختان سیب و یا هرس شدید در هلو می تواند موجب بارآوری منظم گردد.

بارآوری درختان میوه

جلوگیری از سال آوری و مبانی فروت ست در درختان میوه

سال آوری به معنای تولید محصول بیشتر در یک سال و عدم تولید یا تولید محصول کمتر در سال بعد است. آنچه در ارتباط مستقیم با تولید محصول است جوانه‌های زایشی و تولید گل است. پس در سال بیار یا پر بار درخت تعداد جوانه‌های زایشی بیشتر و تولید گل بیشتر است و در سال کم بار یا نیار درخت تعداد جوانه‌های زایشی کم یا اصلاً وجود ندارند.

حال برای یافتن علت سال آوری باید بدنبال علت عدم تولید یا تولید بیش از حد جوانه‌‌های زایشی باشیم. چنانچه به موقعیت درخت در سال بیار یا پربار توجه کنیم در آخر فصل یعنی در زمان برداشت درخت خسته ای را داریم که در حال ریزش یا از دست دادن جوانه های سال بعد خود است.

در سال بیار درخت میوه در صورت کمبود مواد غذایی و عدم تغذیه درست قادر نیست تمام نیاز غذایی میوه ها را تامین نموده و لذا میوه ها در زمان پرشدن یا از محتوای مواد غذایی موجود در جوانه های سال بعد بهره می گیرند بعبارتی آنها را تخلیه می نمایند و یا میوه ها مانع از رسیدن مواد غذایی به جوانه های سال بعد شده چراکه میوه ها در سر راه عبور مواد غذایی از برگ به جوانه ها قرار دارند. پس جوانه های سال آینده خصوصاً در سال بیار درخت یا کمتر مواد غذایی را دریافت می کنند و یا مواد غذایی خود را ازدست داده و تخلیه می شوند لذا با ضعیف شدن این جوانه ها زمینه برای ریزش آنها فراهم می گردد.

درختی که بدلیل ضعف و خستگی جوانه های خود را از دست داده دیگر توان تولید محصول مناسب را ندارد. پس بدلیل نداشتن جوانه های زایشی محصولی تولید نخواهد شد یعنی درخت در سال نیار خود است. برای مرتفع کردن این مشکل باید تلاش نمود در سال بیار جوانه‌های زایشی بیشتری را حفظ کرد که این ممکن نیست مگر با تغذیه کافی و درست درخت.

در سال بیار باید آنقدر مواد غذایی در دسترس درخت باشد تا علاوه بر تامین مواد غذایی مورد نیاز برای میوه‌ها بخشی نیز به جوانه‌های سال بعد برسد و میوه‌ها مجبور به دزدی مواد غذایی از جوانه‌های سال بعد نشوند. پس سال آوری قابل کنترل است و با تقویت درخت می‌توان حداقل فاصله تولید بین سال بیار و نیار را کاهش داد.فروت ست چیست؟

فروت ست

افزایش تشکیل میوه در محصولات باغی و سر درختی از نظر اقتصادی دارای اهمیت است، در اوائل بهار و اواخر زمستان که دمای خاک پایین است و برگ‌ها ظاهر نشده­‌اند و جریان شیره­‌های گیاهی بسیار کُند است، تغذیه جوانه‌­ها بسیار اهمیت دارد، زیرا جذب عناصر غذایی بطور مناسبی انجام نمی­‌گیرد، در این حالت محلول پاشی درختان میوه برای ذخیره سازی عناصر مورد نیاز برای شروع فعالیت مجدد گیاه و رشد جوانه­‌ها و گلدهی و تشکیل میوه بسیار مفید خواهد بود.

فروت ست موجب می­‌شود که در زمان خواب زمستانی درختان میوه، عناصر مهم غذایی در گیاه ذخیره شده و در زمان جوانه‌زنی و آغاز فعالیت مجدد گیاه، فعالیت زیستی (با توجه به عدم حضور برگ­ها در گیاهان خزان کننده و دمای پایین خاک و محیط) دچار اختلال نشود و گیاه بتواند نسبت به عوامل محیطی مانند سرما، باران و تگرک مقاومت نشان داده و گلدهی و تشکیل میوه دچار اختلال نشود.

مطالعات انجام شده نشان داده است یکسری عناصر  غذایی در زمان تورم جوانه‌ها از دیگر قسمت‌های گیاهی به سمت جوانه ها حرکت می کنند.

حرکت سه عنصر نیتروژن(N) و روی (Zn) و بر(B) بیشتر از دیگر عناصر گزارش شده است. به همین دلیل محلول پاشی این عناصر در زمان تورم جوانه‌ها توصیه می‌شود. البته نقش عناصری مانند فسفر، کلسیم، مولیبدن، پتاسیم و اسیدهای آمینه هم در زمان تشکیل گل(fruit set) تشخیص داده شده‌اند.

دلیل اهمیت محلول پاشی دراین مرحله، نیاز فوق العاده جوانه‌ها برای رشد اولیه و عدم جذب عناصر از ریشه در این مرحله از رشد گیاه می‌باشد. بین مرحله شروع به رشد بخش هوایی درخت (تورم جوانه‌ها و گرده افشانی جزو اولین مراحل رشد گیاه است) و شروع فعالیت ریشه برای جذب یک اختلاف فاز یک هفته‌ای تا دو هفته‌ای وجود دارد. هر چقدر ذخیره عناصر غذایی گیاه پرتر باشد گرده افشانی موفق تر و در نتیجه محصول بیشتر و عملکرد بالاتری خواهیم داشت.

برای افزایش ذخیره غذایی گیاه بایستی از فصل زراعی قبل این کار را شروع کرد. بهترین زمان محلول پاشی بعد از برداشت، کود دهی خاکی در شهریور و مهر ماه و محلول پاشی در زمان تورم جوانه‌ها می باشد.

در مرحله تورم جوانه‌ها فلس‌های روی جوانه ها از هم فاصله گرفته و ضریب جذب عناصر افزایش می‌یابد.

بُر: مناسب برای تشکیل میوه است و ضعف در تلقیح گلها (که باعث ایجاد میوه های ناقص و بد شکل میشود) را از بین می برد. کار دیگر عنصر بر در زمان تورم افزایش طول عمر گل نر و همینطور افزایش طول فیزیکی لوله گرده نر هنگام فرایند تلقیح می‌باشد.

روی: روی در تولید کلروفیل نقش دارد، موجب تسریع فعالیت های آنزیمی و فوتوسنتز می‌شود، روی در متابولیسم ازت، تشکیل رنگدانه، عطرو طعم محصول و سنتز ویتامین C نقش مهمی دارد. دارای تعامل سینرژیکی با مس و منیزیوم است.
کمبود روی باعث تاخیر در باز شدن جوانه‌های زایشی و رویشی در درخت می‌شود. روی ضامن شکوفه دهی بیشتر و حفظ شکوفه‌ها، در نتیجه تولید بیشتر و کیفیت بهتر محصول است.
در فعال سازی و ساخت پروتىین، نشاسته، اسید نوکلئیک و هورمون رشد گیاهی اکسین نقش دارد. مانع از سال آوری می‌شود، توان و رمق و بنیه از دست رفته درخت را به درخت باز می‌گرداند، بطوریکه برای باردهی فصل آینده کاملا آماده گردد.

ازت: جزء تشکیل دهنده اولیه برای ترکیبات آلی نظیر اسیدهای آمینه و اسیدهای نوکلئیک است. و نقش قابل توجهی در فتوسنتز دارد.

محلول پاشی در فصل خزان
محلول پاشی زمستانه باغ انار

مطالب مرتبط: تقویم مبارزه با آفات و بیماریهای درخت سیب

بهترین زمان استفاده از فروت ست:

۱- بلافاصله پس از برداشت و قبل از ریزش برگ ها

از آنجا که اندام‌های اولیه گل داخل جوانه‌ها، در مهرماه تشکیل می‌شود، بنابراین این مرحله بسیار حساس است و وجود روی، ازت و بور داخل جوانه‌ها موجب تقویت و افزایش میزان ذخیره انرژی جوانه‌ها می‌شود.

محلول پاشی بعد از برداشت، مقاومت جوانه های گل را نسبت به سرمای زمستانه و بهاره افزایش می دهد.

۲- زمان تورم جوانه ها که در اواخر اسفند یا اوایل بهار اتفاق می‌افتد

چون بین فعال شدن ریشه و قسمت‌های هوایی اختلاف زمانی وجود دارد، ریشه‌ها در زمانی که جوانه‌ها احتیاج بالایی به مواد غذایی دارند، فعال نیستند و یا خیلی کم فعالند و نمی‌توانند مواد غذایی را در فرصت مناسب در اختیار جوانه‌ها قرار دهند. در نتیجه فعال شدن جوانه ها دچار اختلال می‌شود و میزان باروری و تولید محصول به شدت کاهش پیدا می‌کند. در این زمان پوست نازک و قهوه ای روی جوانه ها قابلیت جذب عناصر را از طریق محلول پاشی دارد.
بنابراین محلول پاشی فروت ست، موجب می‌شود که مواد غذایی به سرعت و در زمان مناسب در اختیار جوانه‌ها قرار گیرد، در نتیجه تشکیل گل و گرده افشانی با راندمان بالایی اتفاق می افتد.

بطور خلاصه فروت ست یعنی:

  • بهبود گرده افشانی
  • افزایش تلقیح گل
  • افزایش رشد شاخ و برگ در ابتدای فصل
  • تحریک رشد جوانه و افزایش تبدیل گل به میوه
  • بهبود توان رشد گیاه
  • جلوگیری از ریزش گل و میوه
  • افزایش مقاومت گیاه در برابر تنش های محیطی
  • و در نهایت افزایش کمیت و کیفیت محصول

 

توجه: کود فروت ست با اکثر کودها و سموم سازگار و قابل اختلاط است اما توصیه می‌شود قبل از اختلاط با هر ترکیبی تست سازگاری انجام شود.

 

احتیاطات لازم:

۱- از ترکیب فروت ست با کودهای حاوی گوگرد و روغن‌های معدنی بپرهیزید.

۲- در مناطقی که میزان بور در آب آبیاری و برگ بالا باشد به دلیل مسمومیت عنصر بور بایستی از ترکیب فروت ست حذف شود.

۳- در هوای گرم تحت هیچ شرایطی محلولپاشی انجام نشود.

کودهای پیشنهادی برای فروت ست

نام کود

شرکت و کشور

تولید کننده

ترکیبات کود

مقدار و نحوه مصرف

ارت ۲۳

(کود مخصوص فروت ست)

سیفو ایتالیا

نیتروژن، پتاسیم، بر، کربن آلی، اسید آمینه و جلبک دریایی

۱.۵ در هزار- محلولپاشی

زینک بر تراکر

منورت اسپانیا

روی(۶%) و بر (۱%)

۱.۵ در هزار- محلولپاشی

زینک فست

سیفو ایتالیا

روی مایع (۱۰%)

یک در هزار- محلولپاشی

برفست

سیفو ایتالیا

بر مایع (۱۱%)

یک در هزار- محلولپاشی

شاید این مطالب نیز مفید باشد : بیماری درختان مرکبات در اثر کمبود مواد غذائی

حتما ببینید

احداث باغ سیب

دستورالعمل احداث باغ سیب

دستورالعمل احداث باغ سیب   شرایط اقلیمی: دما: حداقل دمای منطقه ۲۵-۲۰ درجه سانتی گراد …

۶ نظرها

  1. سلام وممنون از مطالب بسیار مفیدتان ،باغ کوچکی داریم در بابلسر که شامل درختان مختلف اعم از مرکبات و سیب ،گلابی ،آلوچه وآلبالو می باشد ،آیا ما می توانیم در اواخر اسفند کودکامل ۲۰،۲۰،۲۰ رابا سمی که به درختان مرکبات می زنیم با هم مخلوط کنیم وقبل از فصل بهار محلول پاشی را انجام دهیم ،لازم به ذکر است درختان سیب وآلوچه ی ما چند ساله بوده وخیلی کم محصول می دهند ،ضمنا آیا این کود کامل از طریق ریشه قابل جذب می باشد ،برای هردرخت بالغ چه مقدار محلول کودی از طریق ریشه لازم است ،منظورم چند لیتر کود کامل حل شده در آب برای هردرخت لازم است ،ممنون از توجه تان

    • با سلام و درود

      معمولا کود کامل ۲۰-۲۰-۲۰ N-P-K قابلیت اختلاط با دیگر سموم و کودهای کشاورزی را دارد اما در موقع خرید از فروشنده سوال کنید و از ترکیب سموم مورد نظر با این کود مطمئن شوید. ضمنا این کود با برندها و شرکت‌های متفاوتی در بازار وجود دارد و مطمئنا کیفیت آنها یکسان نیست و میزان مصرف دقیق را از فروشنده جویا شوید اما بطور کلی برای درختان میوه به میزان ۳ تا ۵ کیلوگرم در هزار لیتر آب برای محلول پاشی ( دو تا سه بار در طول فصل رشد) و ۷۰ گرم برای هر درخت بالغ به همراه آبیاری (پس از تشکیل میوه و فندقی شدن میوه‌ها) استفاده می شود.

      موفق باشید

  2. سلام. ضمن تشکر از شما عزیزان. من میخواستم الان نهال میوه(زرد الو گوجه سبز ) بکارم به نظر شما خیلی دیرشده . ایا نهالهای گلدونی خوب نیستن؟ از طرفی نمیخوام تا اسفند صبر کنم ممنون میشم راهنمایی کنید

    • سلام، ممنون از لطف شما

      بهترین زمان کاشت نهال زمانی است که درخت هنوز در خواب زمستانی است و معمولا در ایران اسفند ماه و اوایل بهار بهترین زمان انتقال نهال به باغ یا باغچه است. اما نهال‌های گلدانی از این محدودیت مستثنی هستند و در هر فصلی می توانید آنها را بکارید.

  3. سلام و خدا قوت خدمت شما عزیزان زحمتکش که حاصل دانش خودرا درمعرض دید عموم قرار داده و زکات علمتون رو نشر آن قرار دادید .اجرتون با خدا

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.